ปกติแล้วรอบๆ ตัวเรามีเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมมากมายหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็นชนิดที่ล่องลอยอยู่ในอากาศ หรือชนิดที่เกาะอยู่กับตัวมนุษย์ สัตว์ และสิ่งของหรืออยู่ในอาหารที่เรารับประทานเข้าไป เชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้จะจู่โจมร่างกายของพวกเราตลอดเวลา แต่เหตุการณ์ที่เราไม่เจ็บป่วยก็เพราะร่างกายมีระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงคอยช่วยต่อสู้

          ปกติแล้วรอบๆ ตัวเรามีเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมมากมายหลายชนิดไม่ว่าจะเป็นชนิดที่ล่องลอยอยู่ในอากาศ หรือชนิดที่เกาะอยู่กับตัวมนุษย์ สัตว์และสิ่งของ หรืออยู่ในอาหารที่เรารับประทานเข้าไป เชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้จะจู่โจมร่างกายของพวกเราตลอดเวลา แต่เหตุที่เราไม่เจ็บป่วยก็เพราะร่างกายมีระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงคอยช่วยต่อสู้ แต่ถ้าเมื่อใดที่ภูมิคุ้มกันภายในตัวเราอ่อนกำลังลงแล้ว เราก็จะแสดงอาการเจ็บป่วยทันทีดังนั้น

           ผู้ที่มีปัญหาภูมิคุ้มกันภายในบกพร่องมักจะป่วยด้วยโรคต่างๆ และอาจเสียชีวิตก่อนวันอันควร ขณะเดียวกันถ้าภูมิคุ้มกันไวเกิน ก็จะป่วยไปอีกแบบได้แก่ เป็นโรคภูมิแพ้ เช่น ลมพิษ หอบหืด จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล รวมถึงโรคที่ร้ายแรงมากขึ้นไปอีก เช่น โรค SLE (เอส แอล อี หรือโรคพุ่มพวง) และรูมาตอยด์เป็นต้น

          ร่างกายมนุษย์มีระบบการป้องกันสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่ร่างการเบื้องต้น เช่น ผิวหนังทำหน้าที่ป้องกันการผ่านของเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายจากการสัมผัสขน จมูกและขนตาทำหน้าที่ดักจับสิ่งแปลกปลอมที่จะเข้าสู่ร่ายกาย แต่หากมีเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมที่สามารถผ่านเข้ามาในร่างกาย หรือที่เรียกว่า แอนติเจน (Antigen) ร่างกายจะมีระบบภูมิคุ้มกันทำงานร่วมกันหลายแบบโดยเซลล์ที่ทำหน้าที่ในระบบ ภูมิคุ้มกันของร่างกายสร้างมาจากสเตมเซลล์ (Stem cells) ที่อยู่ในไขกระดูก เช่น

• เซลล์ที่ทำหน้าที่จับกินสิ่งแปลกปลอม เช่น Macrophage, Monocyte, Neutrophil
• เซลล์เม็ดเลือดขาวขนาดเล็กที่เรียกว่า ลิมโฟไซท์ (Lymphocyte) แบ่งเป็น B-cells ทำหน้าที่ผลิตแอนติบอดี้ (Antibody)
• T-cells ทำหน้าที่ตอบสนองทางด้านเซลล์ เพื่อกำจัดสิ่งแปลกปลอมหรือเชื้อโรค
• เซลล์ที่มี Granule จำนวนมากได้แก่ Eosinophil, Basophil (อ้างอิงที่ 1)

           ผู้คนที่สนใจในเรื่องสุขภาพจึงมักจะสนใจดูแลภูมิคุ้มกันภายใน ด้วยการเอาใจใส่เรื่องโภชนาการ เลือกอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย ในที่นี้จึงขอแนะนำสารอาหารที่ช่วยในเรื่องการเสริมและปรับสมดุลภูมิคุ้มกันของร่างกายซึ่งก็คือ พลูคาว นั่นเอง

พลูคาว (Houttuynia cordata Thunb)

          พลูคาวเป็นพืชผักพื้นบ้านของไทย และประเทศต่างๆ ในเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ แระเทศอินเดีย จีน เกาหลี และญี่ปุ่น พลูคาวมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Houttuynia cordata Thunb มีชื่อท้องถิ่นได้หลายชื่อ เช่น พลูคาว ผักคาวตอง ผักก้านตอง ในประเทศไทยพบมากทางภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยภาคเหนือและอีสานใช้เป็นผักจิ้มน้ำพริก หรือกินกับลาบ
การใช้ประโยชน์พื้นบ้านของพลูคาว (อ้างอิงที่ 2)

         ภูมิภาคอินโดจีน ใช้ทั้งต้น บรรเทาอาการของโรคริดสีดวงทวาร ขับปัสสาวะ แก้อาการอักเสบ แก้ลมพิษ ใบใช้แก้บิด

        ประเทศจีน ใช้ใบหรือทั้งต้นขับปัสสาวะ รักษาโรคติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ แก้อาการบวมน้ำ ฝีอักเสบ ปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบ ไอ และบิด ต้านเชื้อแบคทีเรีย โดยเฉพาะระบบทางเดินหายใจ

        ประเทศจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และอินเดีย ใช้ทั้งต้นเป็นยาลดไข้ ขจัดสารพิษ รักษาแผลในกระเพาะ และอาการอักเสบ รวมทั้งรักพิษแมลงกัดต่อย

         ประเทศเกาหลี ใช้พลูคาวรักษาโรคความดันโลหิตสูง อาการเส้นเลือดแข็งตัว และมะเร็ง

         ประเทศเนปาล ใช้ลำต้นใต้ดิน ในตำรับยาที่เกี่ยวกับโรคของสตรี ใช้ทั้งต้นเป็นยาช่วยย่อย บรรเทาอาการอักเสบและขับระดู ใบใช้เป็นยารักษาโรคผิวหนัง แก้บิด และริดสีดวงทวาร

          ประเทศไทย ใช้ในยาแผนโบราณ และยาพื้นบ้าน ใช้เป็นยาแก้กามโรค ทำให้น้ำเหลืองแห้ง แก้โรคผิวหนัง แก้พิษฝี ต้นแก้ริดสีดวง ชาวเขาม้งใช้ผักคาวตองเป็นยารักษาโรคมาเลเรีย

          พลูคาวยังมีในตำรับยาอีกหลายขนาน ผลการตรวจสอบทะเบียบตำรับยาแผนโบราณของไทย ในช่วงประมาณ 40 ปีที่ผ่านมา พบในสูตรตำรับยาแผนโบราณที่กระทรวงสาธารณสุขรับขึ้นทะเบียนจำนวน 19 ตำรับ

           สาระน่ารู้เกี่ยวกับสารอาหารที่ช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน ลดการอักเสบ และต้านมะเร็ง สารสกัดเบต้ากลูแคนจากยีสต์ ผสมสารสกัดจากเห็ด ,ซิตรัสไบโอฟลาโวนอยด์, สังกะสี, อะเซโรลา เชอร์รี่สกัด และวิตามินซี

ระบบภูมิคุ้มกันภายในร่างกาย

           สิ่งแวดล้อมรอบตัวเราเต็มไปด้วยเชื้อโรคต่างๆที่ตามองไม่เห็น เช่น เชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา และปรสิต ซึ่งในแต่ละวันเราต้องสัมผัสกับเชื้อโรคมากมายนับไม่ถ้วน จึงมีโอกาสที่จะเจ็บป่วยจากเชื้อโรคเหล่านั้น แต่ร่างกายของเรามีกลไกการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันที่คอยปกป้องจากสิ่งแปลกปลอมรวมทั้งเชื้อโรคเหล่านั้น โดยระบบภูมิคุ้มกันจะมีความสามารถในการทำลายเชื้อโรคโดยไม่ส่งผลต่อเซลล์ในร่างกาย แต่ถ้าหากระบบภูมิคุ้มกันไม่สามารถทำหน้าที่ได้ปกติหรือเสียสมดุลก็จะส่งผลให้เกิดความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ได้แก่ โรคภูมิแพ้ โรคหอบหืด โรคภูมิคุ้มกันทำร้ายตัวเอง ดังนั้นจึงควรเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายให้มีความสมดุลและแข็งแรง โดยการรับประทานอาหารและวิตามินที่มีส่วนช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน การนอนหลับพักผ่อนที่เพียงพอ ออกกำลังกายเป็นประจำและลดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ต่างๆเป็นต้น

สารอาหารที่มีส่วนช่วยในการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย

เบต้า-กลูแคนจากยีสต์ (Yeast Beta-glucan)
          เบต้า-กลูเคนเป็นโพลีแซคคาไรด์ชนิดหนึ่ง มีกลูโคสเป็นโครงสร้างหลักต่อกันเป็นสายเชื่อมต่อกันด้วยพันธะเบต้า-ไกลโคซิดิก(Beta-Glycosidic Bond)แบบ b-(1,3)-(1,6)ซึ่งพบได้ในผนังเซลล์ของยีสต์ เห็ดรา (Fungi) ข้าวโอ๊ต ข้าวบาร์เลย์

          มีคุณสมบัติในการปรับสมดุลการทำงานของภูมิคุ้มกันของร่างกาย ต้านการติดเชื้อ ลดโอกาสการเกิดโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจส่วนบนซึ่งเป็นผลดีต่อผู้ป่วยภูมิแพ้ รวมทั้งยับยั้งการเจริญของเซลล์มะเร็งและเสริมการออกฤทธิ์ของยาต้านมะเร็ง (อ้างอิง 1)

สารสกัดจากเห็ดหลินจือ (Reishi Mushroom )

         เห็ดหลินจือ(Reishi Mushroom) ชื่อวิทยาศาสตร์ Ganoderma lucidum มีต้นกำเนิดอยู่ตามภูเขาที่เป็นป่าทึบในประเทศจีน ชาวจีนถือว่าเห็ดหลินจือเป็น”ยาอายุวัฒนะ”จึงถูกนำมาใช้ในทางการแพทย์แผนจีนยาวนานกว่า 2000ปี (อ้างอิง2,3)

ประโยชน์ต่อสุขภาพ

          สารสำคัญในเห็ดหลินจือ คือ b-D-glucans, heteropolysaccharides, glycoprotein ซึ่งมีผลการวิจัยรองรับว่ามีสรรพคุณในการช่วยป้องกันหรือรักษามะเร็งบางชนิด โรคตับ, การติดเชื้อ HIV, โรคภูมิแพ้, หอบหืด, ปอดอักเสบ และมีส่วนใช่ในการปรับภูมิต้านทานของร่างกายให้สมดุล (อ้างอิง 4) โดยการช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกัน มีฤทธิ์เพิ่มภูมิต้านทานให้กับร่างกาย กระตุ้นเม็ดเลือดขาว (Macrophage) ที่มีหน้าที่กำจัดสิ่งแปลกปลอมและกระตุ้นกระบวนการกำจัดเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกายโดยผ่านทางการกระตุ้นการปลดปล่อย (Antigen presenting cell) เพื่อให้ T cell ทำงานได้ดีขึ้น (อ้างอิง 5) และมีฤทธิ์ต้านการปลดปล่อยสารฮิสตามีนที่ก่อให้เกิดอาการแพ้จึงมีประโยชน์ในผู้ป่วยหอบหืดและภูมิแพ้ (อ้างอิง 6,7,8)

สารสกัดจากเห็ดยามาบูชิทาเกะ (Yamabushitake Mushroom)

         เห็ดยามาบูชิทาเกะ(Yamabushitake Mushroom) ชื่อวิทยาศาสตร์ Hericium erinaceus พบในเทือกเขาแถบเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือเห็ดยามาบูชิทาเกะถูกนำมาใช้ทางการแพทย์ในแถบประเทศจีน เกาหลีและญี่ปุ่น

ประโยชน์ต่อสุขภาพ

         สารสำคัญในเห็ดยามาบูชิทาเกะ คือ Galactoxyloglucan–Protein Complex พบว่ามีสรรพคุณมากมาย เช่น ต้านความชรา ต้านมะเร็งโรคเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหารโรคเรื้อรังต่างๆ เช่น เบาหวาน ไขมัน แต่ปัจจุบันได้มีงานวิจัยหลายแห่งที่พบคุณสมบัติในการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน (อ้างอิง 9)

สารสกัดจากเห็ดไมทาเกะ (Maitake mushroom)

          เห็ดไมทาเกะ(Maitake Mushroom) ชื่อวิทยาศาสตร์ Grifola frondosa พบในแถบป่าทางตอนเหนือของเอเชีย ยุโรป และอเมริกาตะวันออกโดยแถบเอเชียเห็ดไมทาเกะถูกนำมาใช้บริโภคกว่าพันปี และนิยมนำมาใช้ในทางยาในเรื่องต้านมะเร็ง และกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน

ประโยชน์ต่อสุขภาพ

          สารสำคัญในเห็ดไมทาเกะ คือ 1,3/1,6 D glucan, 1,6/1,3 D glucan มีงานวิจัยหลากหลายที่ยืนยันว่าสารสำคัญในเห็ดไมทาเกะมีส่วนช่วยในการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของเม็ดเลือดขาวหลายชนิดและช่วยเหนี่ยวนำการทำงานของระบบภูมิต้านทานในการต่อสู้กับเชื้อโรครวมทั้งเซลล์มะเร็ง (อ้างอิง 10)

วิตามินซีจากทั้ง 2แหล่ง (อะเซโรลาและกรดวิตามินซี)

         กรดวิตามินซี และ อะเซโรลาเชอร์รี่สกัด (Ascorbic Acid , Acerola Cherry Extract)

วิตามินซี (Ascorbic Acid)

          เป็นวิตามินที่ละลายน้ำ เป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ทรงประสิทธิภาพ ช่วยเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน การสร้างคอลลาเจนและการสังเคราะห์คาร์นิทีนร่างกายของมนุษย์ไม่สามารถสังเคราะห์วิตามินซีเองได้ ดังนั้นจึงต้องรับประทานอาหารที่มีวิตามินซีเข้าสู่ร่างกาย การรับประทานวิตามินซีพบว่ามีส่วนช่วยในเรื่องการป้องกันและรักษาโรคหวัดได้อีกด้วย

อะเซโรล่าเชอร์รี่สกัด (Acerola Cherry Extract)
           ผลอะเซโรลา เชอร์รี่ มีปริมาณวิตามินซีสูงกว่าส้มประมาณ 65เท่า โดยอะเซโรลาเชอร์รี่หนึ่งผลให้วิตามินซีเท่ากับความต้องการของร่างกายในหนึ่งวัน วิตามินซีในอะเซโรลาเชอร์รี่ช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน ช่วยในการทำงานของไตให้แข็งแรง เสริมสร้างการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ดูแลสุขภาพเส้นผม ผิวพรรณ และช่องปาก ช่วยป้องกันโรคหวัด การติดเชื้อต่างๆ รวมทั้งต้านอนุมูลอิสระและชะลอวัย

ซิตรัสไบโอฟลาโวนอยด์ (Citrus Bioflavonoids)

          • ไบโอฟลาโวนอยด์เป็นกลุ่มของสารสำคัญที่พบมากในผลไม้ที่มีรสเปรี้ยวตระกูลซิตรัส นิยมบริโภคในแถบเมดิเตอร์เรเนียน ไบโอฟลาโวนอยด์นอกจากจะอุดมไปด้วยวิตามินซีแล้วยังมีส่วนช่วยในการต้านอนุมูลอิสระ ลดโอกาสการเกิดโรคหลอดเลือดและหัวใจ โรคมะเร็ง มีคุณสมบัติในการต้านการอักเสบและยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย (อ้างอิง 11)

สังกะสี (Zinc)

          • สังกะสี ช่วยประสิทธิภาพการทำงานของเม็ดเลือดขาวจึงต้านการติดเชื้อได้ดี และยังมีคุณสมบัติในการลดการอักเสบจึงปรับสมดุลการทำงานของภูมิคุ้มกันให้กำจัดเชื้ออย่างค่อยเป็นค่อยไป

แอลอาร์จินีน (L-Arginine)

           • แอลอาร์จินีน ควบคุมการสร้างไนตริกออกไซด์ (Nitric Oxide) ในร่างกายที่ก่อให้เกิดกระบวนการอักเสบจึงมีส่วนช่วยในการต้านการอักเสบ อีกทั้งช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน โดยเสริมสร้างการทำงานของเม็ดเลือดขาวชนิดต่างๆ และมีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นระบบภูมิต้านทานชนิดมีมาแต่กำเนิดและชนิดรับมา จึงมีส่วนช่วยในการต้านไวรัส แบคทีเรีย เชื้อรา ปรสิต และต้านมะเร็ง

เอกสารอ้างอิง

1. Hyung Sook Kim, Jin Tae Hong, Youngsoo Kim, Sang-Bae Han. (2011). Stimulatory Effect of β-glucans on Immune Cells. Immune New, 2011, 11(4):191-195.

2. Jong, S.C., et al. Medicinal Benefits of the Mushroom Ganoderma. Adv Appl Microbiol. 1992; 37:101-34

3. Herbs To The Rescue. Nutrition News, 11/30/92; V.XVI N.11; p.4

4. Jones, Kenneth, Reishi (Ganoderma): Longevity Herb of the Orient; Part 2. Townsend Letters forDoctors & Patients; 11/20/92; N.112; p.1008-1012

5. Zengtao Xu, Xiuping Chen, Zhangfeng Zhong, Lidian Cheny, Yitao Wang. (2011). The American Journal of Chinese Medicine, Vol. 39, No. 1,p. 15–27

6. Lingzhi. In Chang, H-M. and p. P-H. But, editors. 1986. Pharmacology and Applications of Chinese Materia Medica. Vol I. Singapore: World Scientific; 642-653

7. Tasaka, T., et al. 1988. Anti-allergic constitutents in the culture medium of Ganoderma lucidum(I). Inhibitory effect of oleic acid on histamine release. Agents and Actions 23 (3/4): 153-156

8. Tasaka, T., et al. 1988. Anti-allergic constitutents in the culture medium of Ganoderma lucidum(II). The Inhibitory effect of cyclooctasulpher on histamine release. Agents and Actions 23 (3/4):157-160

9. Mingxing Wang, Yang Gao, Duoduo Xu, Tetsuya Konishibd, Qipin Gao. (2014).Hericium erinaceus (Yamabushitake): a unique resource for developing functional foods and medicines. Food Funct., 2014,5, 3055-3064

10. Wasser SP. Shiitake (Lentinus edodes). Encyclopedia of dietary supplements. 2005:653-64

11. Elisa Tripoli, Maurizio La Guardia, Santo Giammanco, Danila Di Majo, Marco Giammanco. (2007). Citrus flavonoids: Molecular structure, biological activity and nutritional properties: A review. Food Chemistry, Vol. 104, Issue 2, 2007, p. 466–479